Có những loại rác được tái chế vì vừa giải quyết bài toán môi trường, vừa tạo ra giá trị kinh tế tốt.
Nhưng cũng có những loại rác giá trị thấp, khó xử lý và ít hấp dẫn về thương mại, dù tác động môi trường – xã hội nếu bị bỏ mặc lại không hề nhỏ.
Thành lập năm 2019, Lagom Việt Nam chọn đi vào chính khoảng trống đó, tập trung thu gom và tái chế những loại bao bì giá trị thấp, đặc biệt là vỏ hộp sữa.
Một vỏ hộp sữa thoạt nhìn giống giấy carton mỏng, nhưng thực chất gồm giấy bìa, nhựa và nhôm được ép thành nhiều lớp. Cấu trúc này giúp bảo quản thực phẩm tốt, nhưng cũng khiến việc thu gom, phân tách và tái chế trở nên phức tạp hơn.
Trước khi thành lập Lagom, ông Lê Trung Thông là kỹ sư trong lĩnh vực xây dựng. Ông từng chia sẻ rằng việc có con khiến mong muốn tạo ra một môi trường sống tốt hơn cho thế hệ sau trở nên rõ ràng hơn. Trong một lần thấy nhiều rác, đặc biệt là vỏ hộp sữa trên bãi biển, ông bắt đầu tìm hiểu và nhận ra đây là loại rác rất khó được thu gom và tái chế hiệu quả.
Từ một câu hỏi về môi trường, nhóm sáng lập dần nhận ra rằng vấn đề không nằm riêng ở máy móc.
Muốn tái chế được vỏ hộp sữa, trước hết phải có người phân loại, có mạng lưới thu gom, có dữ liệu để theo dõi dòng vật liệu, có công nghệ xử lý, và cuối cùng phải tạo được sản phẩm mà thị trường sẵn sàng sử dụng.
Lagom vì thế không bắt đầu bằng nhà máy.
Họ bắt đầu từ trường học.
Từ năm 2019, Lagom phối hợp với các trường học hướng dẫn học sinh làm sạch, làm phẳng, phân loại và thu gom vỏ hộp sau khi sử dụng.
Theo hồ sơ Human Act Prize do RMIT Sustainability Hub công bố, sau khoảng 5 năm, mạng lưới này đã mở rộng tới khoảng 2.000 điểm/trường học và cộng đồng, thu gom gần 1.000 tấn vỏ hộp sữa, đồng hành cùng 30 đối tác và giúp khoảng 1 triệu trẻ em được học và thực hành thói quen phân loại rác.
Đây có lẽ là một trong những giá trị đáng chú ý nhất của dự án.
Một chiếc vỏ hộp được tái chế tạo ra giá trị môi trường.
Nhưng một đứa trẻ hình thành thói quen phân loại rác có thể tạo ra tác động kéo dài nhiều năm sau đó.
Khi mạng lưới thu gom mở rộng, Lagom phát triển Lagom Collect để số hóa dữ liệu thay cho ghi chép thủ công. Khối lượng, địa điểm và quá trình thu gom được theo dõi rõ hơn, đồng thời giảm giấy tờ và chi phí quản lý. Đây là một lớp quản trị quan trọng của ESG: tác động môi trường không chỉ được tạo ra, mà còn cần được đo lường, theo dõi và quản trị để có thể mở rộng một cách có hệ thống.
Sau thu gom, vỏ hộp được tách thành bột giấy và hỗn hợp nhôm – nhựa. Phần nhôm – nhựa được Lagom phát triển thành vật liệu mới để sản xuất móc áo, chậu cây và nhiều sản phẩm khác. Eco Hanger — mỗi chiếc sử dụng lượng vật liệu tương đương khoảng 35 vỏ hộp sữa — đã nhận giải sáng tạo của SEPT Innovation Center tại Đức năm 2022 — là minh chứng cho việc rác giá trị thấp có thể trở thành sản phẩm có thị trường.
Nguồn tham khảo: Human Act Prize; RMIT Sustainability Hub; Lagom Việt Nam; Thanh Niên; Báo Đầu tư; SEPT Innovation Center.
