CHUỖI GIÁ TRỊ THIẾU NGUỒN LỰC — HAY CÓ NHỮNG GIÁ TRỊ CHƯA ĐƯỢC NHẬN DIỆN?
Chuỗi cung ứng thường khiến chúng ta nghĩ đến nguyên liệu, nhà cung cấp, sản xuất và dòng hàng hóa.Nhưng chuỗi giá trị rộng hơn. Đó là toàn bộ các hoạt động và mối quan hệ giúp sản phẩm hoặc dịch vụ đi từ ý tưởng đến người sử dụng cuối cùng — cùng với những con người và cộng đồng đang góp phần tạo ra giá trị ở mỗi khâu.
Đây cũng là một cách tiếp cận đáng suy nghĩ khi lập bản đồ chuỗi giá trị theo GRI.
GRI yêu cầu doanh nghiệp mô tả ngành nghề, hoạt động, sản phẩm, dịch vụ, thị trường, chuỗi giá trị và các mối quan hệ kinh doanh liên quan.
Từ bản đồ ấy, người lãnh đạo có thể đi thêm một bước:
Ai đang tạo ra giá trị nhưng chưa được nhìn nhận tương xứng?
Urmatt Thailand là một trường hợp đáng tham khảo.Một nguyên tắc trong cách Urmatt phát triển các dự án là tìm những cộng đồng đã có kinh nghiệm và năng lực trong một loại nông sản, thay vì bắt đầu bằng việc đưa đến một mô hình hoàn toàn xa lạ.
Sau đó, doanh nghiệp bổ sung kiến thức, hỗ trợ chuyển đổi sang hữu cơ, tăng cường kiểm soát chất lượng và xây dựng đầu ra trước khi mở rộng sản xuất cùng người dân.
Trong dự án dừa, những người trực tiếp trèo cây hái dừa được nhìn nhận như một mắt xích thiết yếu của chuỗi — dù thường ít được chú ý và có vị thế thương lượng thấp.Điểm suy nghĩ ở đây là: một nhóm lao động có thể bị nhìn như “lao động phổ thông”, nhưng lại đang nắm giữ năng lực không thể thiếu để chuỗi giá trị vận hành.
Dự án Hilltribe Organics cho thấy cách tiếp cận này trong một mô hình khác.Các hộ gia đình vùng cao ở miền Bắc Thái Lan được đưa vào chuỗi giá trị trứng hữu cơ. Doanh nghiệp cung cấp gà gần tuổi đẻ, hỗ trợ đầu vào và kỹ thuật, thu mua trứng hằng ngày, đồng thời kết nối sản phẩm với các nhà hàng, khách sạn và thị trường có giá trị cao hơn.
Điều đáng chú ý không chỉ là việc hỗ trợ một cộng đồng.
Đó là cách doanh nghiệp:
Nhận diện năng lực sẵn có → Bổ sung điều kiện còn thiếu → Chuẩn hóa → Kết nối thị trường → Tạo và chia sẻ giá trị.
Khi nhìn lại chuỗi giá trị của chính mình, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng bốn câu hỏi:
Ai đang tạo ra giá trị nhưng chưa được nhìn nhận tương xứng? Họ đã có sẵn năng lực nào mà doanh nghiệp có thể kết nối? Doanh nghiệp cần bổ sung tiêu chuẩn, công nghệ, vốn hay thị trường nào để năng lực ấy trở thành giá trị kinh tế? Và khi giá trị được tạo ra nhiều hơn, nó quay trở lại các mắt xích trong chuỗi như thế nào?
Nhìn rõ chuỗi giá trị không chỉ giúp doanh nghiệp biết mình đang mua từ ai và bán cho ai.
Nó còn giúp người lãnh đạo nhận ra những năng lực, rủi ro và cơ hội đã hiện diện trong hệ sinh thái của mình — nhưng vẫn đang chờ được nhận diện, kết nối và phát triển.